تغییرات قانون مهریه ایران 2024
مهریه، ستون فقرات بسیاری از ازدواج ها در ایران، همواره موضوعی پربحث و پرابهام بوده است. در سال 2024 (1403 شمسی)، با وجود شایعات گسترده در مورد تغییرات اساسی مانند «قانون مهریه 14 سکه»، آنچه اهمیت دارد، درک وضعیت حقوقی و رویه های قضایی جاری است. این مقاله به شما کمک می کند تا با حقایق موجود آشنا شوید.
در زندگی های مشترک و در آستانه ازدواج، مهریه همواره از چالش برانگیزترین مسائل حقوقی و اجتماعی بوده است. دغدغه های فراوان پیرامون این حق مالی، از تعیین میزان آن در آغاز زندگی مشترک تا نحوه مطالبه و وصول آن در صورت بروز مشکلات، زوجین و خانواده ها را با ابهامات بسیاری روبرو می کند. هر از گاهی نیز اخباری در مورد تغییرات احتمالی در قوانین مهریه منتشر می شود که به این ابهامات دامن می زند، مانند طرح های پیشنهادی برای کاهش سقف مهریه قابل مطالبه.
در این میان، نیاز به اطلاعات دقیق، شفاف و به روز برای همه اقشار جامعه، از جوانانی که قصد ازدواج دارند تا افرادی که درگیر پرونده های حقوقی مهریه هستند، حیاتی به نظر می رسد. این مقاله با رویکردی جامع و تحلیلی، قصد دارد نور جدیدی بر وضعیت کنونی قوانین مهریه در ایران در سال 2024 (1403 شمسی) بتاباند و با شفاف سازی حقایق و رویه های جاری، به شما در اتخاذ تصمیمات آگاهانه کمک کند. در ادامه، سفری به دنیای پیچیده اما حیاتی مهریه خواهیم داشت تا هر آنچه را که باید بدانید، درک کنید.
کلیات قانون مهریه در ایران: آنچه در سال 2024 جاری است
برای درک صحیح هرگونه بحث پیرامون تغییرات قانون مهریه ایران 2024، ابتدا باید با اصول و کلیات این قانون آشنا شد. مهریه در فرهنگ و نظام حقوقی ایران، جایگاه ویژه ای دارد و به محض جاری شدن عقد نکاح، زن مالک آن می شود. این مالکیت یک حق ذاتی و غیرقابل انکار برای زن است و صرف نظر از نوع آن، مرد متعهد به پرداخت آن خواهد بود.
تعریف و ماهیت حقوقی مهریه
مهریه، در قانون مدنی ایران، مالی است که مرد در هنگام عقد ازدواج، متعهد می شود به زن بپردازد. بر اساس ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، به مجرد عقد، زن مالک مهر می شود و می تواند هر نوع تصرفی را در آن داشته باشد. این به معنای آن است که حق مطالبه مهریه، پس از عقد، از همان لحظه برای زن ایجاد می شود، حتی اگر زندگی مشترک آغاز نشده باشد یا زن در خانه پدر خود باشد. مهریه می تواند شامل هر مالی باشد که ارزش اقتصادی داشته باشد، از سکه طلا و پول نقد گرفته تا املاک، خودرو، یا حتی آموزش یک مهارت خاص. ماهیت حقوقی مهریه به گونه ای است که حتی در صورت فوت مرد نیز، زن می تواند مهریه خود را از ترکه (اموال باقی مانده) وی مطالبه کند.
انواع مهریه: عندالمطالبه و عندالاستطاعه
مهریه در نظام حقوقی ایران به دو نوع اصلی تقسیم می شود که هر یک شرایط و تبعات قانونی خاص خود را دارند و دانستن آن ها برای هر زوجی ضروری است:
- مهریه عندالمطالبه: این نوع مهریه رایج ترین شکل آن است. همانطور که از نامش پیداست، زن می تواند هر زمان که اراده کند، آن را از مرد مطالبه نماید و مرد مکلف به پرداخت آن است. در این حالت، زن برای مطالبه مهریه خود نیازی به اثبات توانایی مالی مرد ندارد و صرف مطالبه کافی است تا روند حقوقی یا ثبتی آغاز شود. عدم پرداخت مهریه عندالمطالبه توسط مرد در صورت تمکن مالی، می تواند منجر به ضمانت های اجرایی خاص، از جمله توقیف اموال و حتی در سقف معین، منجر به حبس شود.
- مهریه عندالاستطاعه: در این نوع مهریه، پرداخت مهریه منوط به توانایی مالی مرد است. به این معنا که زن برای مطالبه مهریه خود، باید در دادگاه ثابت کند که مرد تمکن مالی برای پرداخت مهریه را دارد. این فرآیند می تواند پیچیده تر و زمان برتر باشد، زیرا اثبات تمکن مالی مرد بر عهده زن است. در صورت اثبات، دادگاه با توجه به میزان تمکن، حکم به پرداخت مهریه صادر خواهد کرد که ممکن است به صورت اقساطی باشد.
سقف ضمانت اجرای کیفری (حبس): قانون 110 سکه
یکی از مهم ترین بخش های قانون مهریه که همیشه مورد توجه بوده، موضوع سقف ضمانت اجرای کیفری آن است. در سال 2024 نیز، آنچه به عنوان قانون جاری شناخته می شود، ماده 22 قانون حمایت از خانواده است. این ماده صراحتاً بیان می دارد:
«هرگاه مهریه در زمان وقوع عقد تا یکصد و ده سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن باشد، وصول آن مشمول مقررات ماده (۲) قانون اجرای محکومیت های مالی است. چنانچه مهریه، بیشتر از این میزان باشد در خصوص مازاد، فقط ملائت زوج ملاک پرداخت است. رعایت مقررات مربوط به محاسبه مهریه به نرخ روز کماکان الزامی است.»
این بدان معناست که برای مهریه تا سقف 110 سکه تمام بهار آزادی (یا معادل آن)، مرد در صورت عدم پرداخت و عدم اثبات اعسار، می تواند با ضمانت اجرای کیفری (مانند حکم جلب و حبس) مواجه شود. اما برای مهریه مازاد بر 110 سکه، بحث کاملاً متفاوت است. در این حالت، زن برای مطالبه میزان مازاد، تنها از طریق روش های حقوقی (مانند توقیف اموال) می تواند اقدام کند و حکم جلب و حبس برای عدم پرداخت این مازاد صادر نمی شود. به عبارتی، برای میزان مازاد بر 110 سکه، تنها ملائت زوج (تمکن مالی) ملاک پرداخت است و این تمکن باید توسط زن در دادگاه به اثبات برسد.
نحوه محاسبه مهریه
اگر مهریه وجه رایج باشد، مانند پول نقد، نحوه محاسبه آن بر اساس نرخ روز و شاخص سالانه بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین و پرداخت می شود. این امر به دلیل حفظ ارزش واقعی مهریه در گذر زمان و جبران تورم صورت می گیرد. اما اگر مهریه سکه باشد، نرخ روز سکه در زمان مطالبه ملاک پرداخت است.
شایعه قانون جدید مهریه 14 سکه: واقعیت در سال 2024 چیست؟
در میان تمامی بحث ها و تغییرات قانون مهریه ایران 2024، یکی از پربحث ترین و گمراه کننده ترین مباحث، شایعه تصویب قانون جدید مهریه 14 سکه است. این موضوع، بسیاری از زوجین و خانواده ها را با سردرگمی مواجه کرده و نگرانی هایی را در پی داشته است. لازم است که با دقت و شفافیت به این مسئله پرداخته شود تا حقیقت از شایعات جدا گردد.
ریشه و چرایی طرح 14 سکه
طرح هایی با مضمون کاهش سقف مهریه و محدود کردن ضمانت اجرای کیفری آن، ریشه در سال های گذشته و تلاش های مجلس شورای اسلامی برای حل مشکلات ناشی از حبس مهریه دارد. هدف اصلی از طرح چنین پیشنهاداتی، عمدتاً کاهش تعداد زندانیان مهریه و فشار بر سیستم قضایی کشور عنوان شده است. همچنین، برخی معتقد بودند که این طرح ها می تواند به جلوگیری از تعیین مهریه های سنگین و نامتعارف کمک کرده و از آسیب های اجتماعی و اقتصادی مرتبط با آن بکاهد. این طرح ها به دنبال آن بودند که با ایجاد حداقل حمایت کیفری، به نوعی تعادل در حقوق زوجین ایجاد کنند.
وضعیت کنونی طرح (2024): عدم تصویب نهایی
در سال 2024 (1403 شمسی)، باید به صراحت اعلام کرد که طرح قانون جدید مهریه 14 سکه هنوز به تصویب نهایی مجلس شورای اسلامی نرسیده و لازم الاجرا نیست. این طرح تنها در مراحل اولیه بررسی و پیشنهاد بوده و مسیر طولانی قانونی برای تبدیل شدن به قانون را طی نکرده است. بنابراین، تمامی اطلاعاتی که در مورد اجرایی شدن این قانون منتشر می شود، صرفاً شایعه بوده و فاقد اعتبار قانونی است. این نکته برای کسانی که قصد ازدواج دارند یا درگیر پرونده های مهریه هستند، اهمیت حیاتی دارد تا بر اساس اطلاعات نادرست تصمیم گیری نکنند.
تفاوت سقف ضمانت اجرا با اصل مهریه
یکی از بزرگترین سوءتفاهم ها پیرامون طرح هایی نظیر 14 سکه، خلط مبحث بین سقف ضمانت اجرای کیفری و اصل مهریه است. حتی اگر طرحی مشابه 14 سکه در آینده به تصویب برسد (که تا این لحظه نشده است)، این بدان معنا نیست که اصل حق مهریه زن از بین می رود یا زن نمی تواند بیش از 14 سکه مهریه داشته باشد. بلکه فقط سقف میزان مهریه ای که برای آن می توان از ابزارهای کیفری (مانند حبس) استفاده کرد، محدود می شود. اصل مهریه، هر میزان که در عقدنامه تعیین شده باشد، همچنان به عنوان یک دین قانونی بر عهده مرد باقی می ماند و زن حق مطالبه آن را دارد، هرچند برای مازاد بر سقف تعیین شده، باید از روش های حقوقی و اثبات تمکن مالی مرد اقدام کند.
توصیه: هشدار نسبت به اطلاعات غلط و لزوم استناد به منابع رسمی
در عصر اطلاعات و انتشار سریع اخبار، تمییز دادن حقیقت از شایعه اهمیت دوچندانی پیدا می کند. با توجه به حساسیت موضوع مهریه و تأثیر آن بر سرنوشت افراد، توصیه اکید می شود که همواره به منابع رسمی و معتبر برای کسب اطلاعات حقوقی مراجعه شود. شایعات نه تنها باعث سردرگمی می شوند، بلکه می توانند افراد را به سمت تصمیمات نادرست و آسیب زا سوق دهند. بنابراین، برای آگاهی از تغییرات قانون مهریه ایران 2024، به مشاوران حقوقی متخصص و وب سایت های رسمی مراجع قانونی اعتماد کنید.
شایعه «قانون مهریه 14 سکه» در سال 2024 (1403 شمسی) واقعیت ندارد و سقف ضمانت اجرای کیفری مهریه همچنان 110 سکه تمام بهار آزادی است.
نحوه مطالبه و وصول مهریه در سال 2024 (گام به گام)
هنگامی که بحث مطالبه مهریه پیش می آید، برای بسیاری از زنان و حتی مردان، سوالات متعددی مطرح می شود. آگاهی از تغییرات قانون مهریه ایران 2024 و مراحل گام به گام وصول مهریه، می تواند به شفافیت این فرآیند کمک شایانی کند. در ایران دو مسیر اصلی برای مطالبه و وصول مهریه وجود دارد که بسته به شرایط و نوع عقدنامه، یکی از آن ها انتخاب می شود.
روش اول: از طریق اجرای ثبت (در صورت رسمی بودن عقدنامه)
اگر عقدنامه ازدواج به صورت رسمی در یکی از دفاتر ثبت ازدواج و طلاق ثبت شده باشد، زن می تواند بدون مراجعه مستقیم به دادگاه، از طریق اجرای ثبت برای مطالبه مهریه خود اقدام کند. این روش معمولاً سریع تر و کم هزینه تر از روش قضایی است:
-
مراحل مراجعه به دفترخانه و درخواست صدور اجرائیه:
- زن با در دست داشتن اصل سند ازدواج رسمی خود، به دفترخانه ای که عقد در آنجا ثبت شده است مراجعه می کند.
- در آنجا درخواست صدور اجرائیه برای مهریه خود را ارائه می دهد.
- دفترخانه مربوطه، اخطاریه ای برای مرد ارسال می کند و به او 10 روز مهلت می دهد تا مهریه را پرداخت کند یا ترتیبی برای پرداخت آن بدهد.
-
مزایا و معایب این روش:
- مزایا: سرعت بالاتر نسبت به دادگاه، هزینه اولیه کمتر، عدم نیاز به اثبات تمکن مالی مرد برای مهریه عندالمطالبه، امکان توقیف فوری اموال مرد.
- معایب: این روش تنها برای مهریه عندالمطالبه کاربرد دارد و در مورد مهریه عندالاستطاعه یا زمانی که مرد اموالی برای توقیف ندارد، ممکن است نیاز به مراجعه به دادگاه باشد. همچنین، اگر مرد در مورد مهریه عندالمطالبه، درخواست اعسار و تقسیط دهد، پرونده به دادگاه ارجاع خواهد شد.
روش دوم: از طریق دادگاه خانواده
در صورتی که عقدنامه رسمی نباشد یا زن به هر دلیلی ترجیح دهد از طریق دادگاه اقدام کند (مثلاً برای مطالبه مهریه عندالاستطاعه یا زمانی که اجرای ثبت به نتیجه نرسیده است)، باید به دادگاه خانواده مراجعه کند.
-
مراحل ارائه دادخواست مهریه:
- زن باید ابتدا یک دادخواست مطالبه مهریه تنظیم کرده و آن را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی به دادگاه خانواده ارائه دهد.
- پس از ثبت دادخواست، پرونده به شعبه ای از دادگاه خانواده ارجاع می شود و وقت رسیدگی تعیین می گردد.
- در جلسه دادگاه، قاضی به اظهارات طرفین گوش می دهد و مدارک و مستندات ارائه شده را بررسی می کند.
-
نقش وکیل و هزینه های مربوطه:
- کمک گرفتن از یک وکیل متخصص در امور خانواده می تواند فرآیند را تسهیل کرده و از پیچیدگی های حقوقی آن بکاهد. وکیل می تواند در تنظیم دادخواست، جمع آوری مدارک، حضور در جلسات دادگاه و پیگیری مراحل اجرایی، نقش مؤثری ایفا کند.
- هزینه های مربوط به این روش شامل هزینه دادرسی، حق الوکاله وکیل (در صورت استفاده) و سایر هزینه های جانبی مانند کارشناسی (در صورت لزوم) خواهد بود.
توقیف اموال و حقوق
چه از طریق اجرای ثبت و چه از طریق دادگاه، یکی از مهم ترین راه های وصول مهریه، توقیف اموال و دارایی های مرد است. زن می تواند در ابتدای پرونده یا در طول آن، درخواست توقیف اموال مرد را به دادگاه یا اجرای ثبت ارائه دهد:
-
نحوه شناسایی و توقیف دارایی های زوج (منقول و غیرمنقول):
- اموال منقول: شامل حساب های بانکی، خودرو، سهام، اوراق بهادار و سایر دارایی های قابل جابجایی.
- اموال غیرمنقول: شامل املاک و مستغلات (زمین، آپارتمان و…).
زن می تواند با معرفی این اموال به مراجع قضایی یا ثبتی، درخواست توقیف آن ها را داشته باشد. همچنین می تواند با استعلام از مراجع مختلف (مانند اداره ثبت اسناد، اداره راهنمایی و رانندگی، بانک ها)، به شناسایی اموال مرد بپردازد.
-
توقیف حقوق:
- اگر مرد کارمند دولت یا بخش خصوصی باشد، زن می تواند درخواست توقیف بخشی از حقوق او را برای پرداخت مهریه بدهد.
- میزان توقیف حقوق معمولاً تا یک سوم (برای متأهلین) و یک چهارم (برای مجردین) تعیین می شود. این توقیف تا زمان پرداخت کامل مهریه ادامه خواهد داشت.
ضمانت های اجرایی و مبحث حبس مهریه (2024)
بحث تغییرات قانون مهریه ایران 2024 و به ویژه ضمانت های اجرایی آن، همواره با نگرانی های فراوانی همراه است. برای بسیاری از مردان، نگرانی از حبس به دلیل عدم پرداخت مهریه و برای زنان، اطمینان از حق خود برای مطالبه آن، اهمیت بسزایی دارد. درک دقیق رویه های قضایی و قانونی در سال جاری، برای هر دو طرف ضروری است.
وضعیت حکم جلب (حبس) برای مهریه
همانطور که پیش تر نیز اشاره شد، بر اساس ماده 22 قانون حمایت از خانواده، سقف ضمانت اجرای کیفری برای مهریه، 110 سکه تمام بهار آزادی (یا معادل آن) است. این به معنای آن است که اگر مهریه زن تا این سقف باشد و مرد توانایی پرداخت آن را داشته باشد اما از پرداخت سر باز زند و اعسار خود را نیز به اثبات نرساند، زن می تواند درخواست حکم جلب و حبس مرد را داشته باشد. این بخش از قانون با هدف حمایت از حقوق زنان و تضمین وصول مهریه تعیین شده است.
بررسی رویه های جدید قضایی: کاهش صدور حکم جلب با پذیرش اعسار
با وجود اینکه قانون 110 سکه همچنان پابرجا است، رویه های قضایی در سال های اخیر، به سمت حبس زدایی و کاهش صدور حکم جلب برای مهریه حرکت کرده است. این تغییر رویکرد با هدف کاهش جمعیت زندانیان مهریه و یافتن راه حل های جایگزین برای وصول مهریه صورت گرفته است. بسیاری از دادگاه ها، با جدیت بیشتری درخواست های اعسار مردان را بررسی می کنند و در صورت اثبات عدم تمکن مالی، حکم جلب صادر نمی کنند و به جای آن، حکم به تقسیط مهریه می دهند.
مفهوم اعسار و مراحل درخواست آن
اعسار به معنای ناتوانی مالی فرد در پرداخت دیون خود است. در مورد مهریه، اگر مرد ادعا کند که توانایی پرداخت یکجای مهریه را ندارد، می تواند دادخواست اعسار به دادگاه ارائه دهد. مراحل درخواست اعسار به شرح زیر است:
- ارائه دادخواست اعسار: مرد باید یک دادخواست اعسار و تقسیط مهریه تنظیم کرده و آن را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی به دادگاه ارائه دهد.
- تکمیل فرم لیست اموال: در این دادخواست، مرد باید تمامی اموال، دارایی ها، درآمدها و بدهی های خود را به طور کامل و صادقانه اعلام کند.
- معرفی شهود: برای اثبات اعسار، مرد باید دو شاهد مرد را به دادگاه معرفی کند که از وضعیت مالی وی آگاهی داشته و بتوانند بر عدم تمکن او شهادت دهند.
- رسیدگی دادگاه: دادگاه پس از بررسی دادخواست، مدارک و شهادت شهود، در مورد اعسار مرد تصمیم گیری می کند. در صورت پذیرش اعسار، دادگاه مهریه را متناسب با توان مالی مرد، به صورت اقساطی تعیین می کند. معمولاً یک پیش قسط و سپس اقساط ماهانه یا دوره ای در نظر گرفته می شود.
پذیرش اعسار، نه تنها مانع از صدور حکم جلب می شود، بلکه می تواند به حل و فصل مسالمت آمیزتر اختلافات مالی بین زوجین کمک کند. این رویکرد نشان می دهد که سیستم قضایی تلاش می کند تا ضمن حفظ حقوق زن، از تحمیل فشارهای غیرمنطقی و حبس افراد به دلیل ناتوانی مالی جلوگیری کند.
مفهوم مستثنیات دین
در بحث توقیف اموال برای مهریه، مفهوم مستثنیات دین اهمیت زیادی دارد. مستثنیات دین به آن دسته از اموالی گفته می شود که بر اساس قانون، حتی در صورت وجود بدهی، قابل توقیف برای پرداخت دین نیستند. این اموال با هدف حفظ حداقل های زندگی برای مدیون و خانواده اش تعیین شده اند. مهم ترین مستثنیات دین عبارتند از:
- منزل مسکونی که عرفاً در شأن مدیون و خانواده اوست.
- اثاثیه مورد نیاز زندگی که عرفاً برای رفع حوائج ضروری مدیون و افراد تحت تکفل او لازم است.
- ابزار و کتب علمی، تحقیقاتی، مذهبی و لوازم مربوط به شغل و حرفه مدیون که برای امرار معاش او ضروری است.
- وسیله نقلیه ضروری برای زندگی مدیون.
- مقدار معینی از تلفن همراه.
این بدان معناست که حتی اگر مرد بدهکار مهریه باشد، اموال او از جمله موارد فوق، قابل توقیف نخواهند بود و این موضوع در روند وصول مهریه باید در نظر گرفته شود.
نکات تکمیلی و حقوق جایگزین مهریه در سال 2024
فراتر از بحث های اصلی پیرامون تغییرات قانون مهریه ایران 2024 و رویه های مطالبه آن، نکات تکمیلی و حقوق جایگزین مهریه نیز وجود دارند که می توانند به زوجین در مدیریت بهتر روابط مالی و حقوقی در زندگی مشترک کمک کنند. آگاهی از این موارد، دیدگاهی جامع تر نسبت به ازدواج و حقوق مرتبط با آن ارائه می دهد.
شروط ضمن عقد: اهمیت درج شروط مالی و غیرمالی
شروط ضمن عقد، ابزاری قدرتمند برای تنظیم روابط حقوقی زوجین و تأمین امنیت خاطر آن هاست. این شروط، که هنگام عقد نکاح یا پس از آن در قالب سندی رسمی توافق و ثبت می شوند، می توانند خلأهای قانونی یا انتظارات خاص زوجین را پوشش دهند. اهمیت درج این شروط برای زنان دوچندان است، زیرا در نظام حقوقی ایران، برخی از حقوق مردان مانند حق طلاق یا حضانت فرزند، از ابتدا به رسمیت شناخته شده اند. مهم ترین شروط ضمن عقد که می توانند جایگزین یا تکمیل کننده مهریه باشند، عبارتند از:
- وکالت در طلاق: زن می تواند با این شرط، تحت شرایط خاصی (مثلاً عدم پرداخت نفقه، سوءرفتار مرد، ترک زندگی و…) وکالت مطلق یا مقید در طلاق را از مرد دریافت کند تا بدون نیاز به رضایت مرد، خود را مطلقه سازد.
- حق اشتغال: اگر زن تمایل به اشتغال داشته باشد و نگران مخالفت احتمالی مرد در آینده باشد، می تواند حق اشتغال را ضمن عقد شرط کند.
- حق خروج از کشور: مشابه حق اشتغال، زن می تواند برای اطمینان از امکان سفر به خارج از کشور بدون نیاز به اجازه مرد، این حق را شرط کند.
- تنصیف اموال (تقسیم دارایی ها): این شرط به معنای تقسیم عادلانه اموالی است که پس از ازدواج و با تلاش هر دو زوج به دست آمده اند. این شرط معمولاً در صورت طلاق به نفع زن اجرا می شود و می تواند پشتوانه مالی مهمی برای او باشد.
گنجاندن این شروط، به زوجین این امکان را می دهد که چهارچوب زندگی مشترک خود را با اراده و توافق خود شکل دهند و از بسیاری از مشکلات آتی پیشگیری کنند. این رویکرد، به ویژه برای جوانان در آستانه ازدواج، می تواند بسیار الهام بخش باشد تا با دیدی بازتر و برنامه ریزی شده تر قدم در این راه بگذارند.
مهریه در طلاق توافقی
در صورتی که زوجین به توافق برای طلاق برسند، می توانند در مورد تمامی مسائل مالی، از جمله مهریه، نیز توافق کنند. در طلاق توافقی، میزان مهریه ای که زن می پذیرد دریافت کند یا حتی می بخشد، کاملاً به اراده و توافق طرفین بستگی دارد. این توافق در دادگاه خانواده ثبت شده و مبنای صدور حکم طلاق قرار می گیرد. طلاق توافقی، مسیری کم دردسرتر و سریع تر برای جدایی است و به زوجین امکان می دهد تا با حفظ احترام متقابل، به زندگی مشترک خود پایان دهند.
مهریه در صورت فوت مرد
حق مهریه زن با فوت مرد از بین نمی رود. در صورت فوت مرد، زن به عنوان یکی از بستانکاران، می تواند مهریه خود را از ترکه (ماترک) متوفی مطالبه کند. این مطالبه مقدم بر تقسیم ارث بین ورثه است و ابتدا باید مهریه زن پرداخت شود، سپس مابقی اموال بین سایر ورثه تقسیم گردد. این حق قانونی نشان دهنده اهمیت و جایگاه مهریه در نظام حقوقی ایران است.
حق ثبت مهریه و هزینه های آن
یکی از جنبه های عملی در مطالبه مهریه، آگاهی از هزینه های جانبی مانند حق ثبت مهریه است. این هزینه برای ثبت رسمی درخواست مطالبه مهریه، چه در دفاتر اسناد رسمی (برای صدور اجرائیه ثبتی) و چه در مراجع قضایی (برای ثبت دادخواست)، دریافت می شود. حق ثبت مهریه به شرح زیر است:
- نحوه محاسبه: حق ثبت مهریه بر اساس درصدی از ارزش کل مهریه محاسبه می شود. این درصد معمولاً حدود 2.5 درصد از بهای مهریه است که بر اساس نرخ روز سکه (یا ارزش روز سایر اقلام مهریه) در زمان ثبت سند تعیین می گردد.
- الزام پرداخت: پرداخت حق ثبت برای مهریه های تا 110 سکه طلا (که دارای ضمانت اجرای کیفری هستند) به طور کامل و قانونی الزامی است. این به معنای آن است که زن برای به جریان افتادن درخواست خود، باید این هزینه را پرداخت نماید.
آگاهی از این جزئیات، به زنانی که قصد مطالبه مهریه دارند، کمک می کند تا با آمادگی مالی و اطلاعات کامل تری وارد این فرآیند شوند. این شفافیت، می تواند بسیاری از ابهامات و نگرانی های مالی را از بین ببرد و تجربه مطالبه مهریه را کمی قابل پیش بینی تر سازد.
سوالات متداول
آیا قانون جدید مهریه 14 سکه امروز اجرا می شود؟
خیر، طرح قانون جدید مهریه 14 سکه تا سال 2024 (1403 شمسی) به تصویب نهایی نرسیده و لازم الاجرا نیست. سقف ضمانت اجرای کیفری مهریه همچنان 110 سکه تمام بهار آزادی است.
آیا مرد برای عدم پرداخت مهریه حبس می شود؟
بله، در صورتی که مهریه زن تا سقف 110 سکه تمام بهار آزادی باشد و مرد توانایی پرداخت آن را داشته باشد اما از پرداخت خودداری کرده و نتواند اعسار خود را ثابت کند، ممکن است با حکم جلب و حبس مواجه شود. اما رویه های قضایی اخیر به سمت حبس زدایی حرکت کرده و با پذیرش اعسار، حکم به تقسیط مهریه می دهند.
در سال 2024، سقف مهریه چند سکه است؟
در قانون ایران، محدودیتی برای تعیین تعداد سکه مهریه وجود ندارد و زوجین می توانند هر تعداد سکه را به عنوان مهریه تعیین کنند. اما سقف ضمانت اجرای کیفری (که می تواند منجر به حبس شود) 110 سکه تمام بهار آزادی است. برای مهریه مازاد بر این مقدار، تنها تمکن مالی مرد ملاک پرداخت است و حکم حبس صادر نمی شود.
اگر مهریه زن 500 سکه باشد، آیا مرد فقط 110 سکه را باید پرداخت کند؟
خیر، مرد موظف به پرداخت تمامی 500 سکه مهریه است. اما ضمانت اجرای کیفری (حبس) فقط برای 110 سکه اول اعمال می شود. برای 390 سکه باقی مانده، زن باید تمکن مالی مرد را در دادگاه ثابت کند تا بتواند آن را از طریق روش های حقوقی (مانند توقیف اموال) مطالبه کند و حکم حبس برای مازاد 110 سکه صادر نخواهد شد.
آیا زن قبل از طلاق می تواند مهریه خود را بگیرد؟
بله، مطابق ماده 1082 قانون مدنی، زن به مجرد عقد مالک مهریه می شود و می تواند هر زمان که بخواهد، حتی در دوران زندگی مشترک و قبل از طلاق، مهریه خود را مطالبه کند.
چقدر زمان می برد تا مهریه را از طریق دادگاه یا ثبت بگیریم؟
زمان وصول مهریه بسته به شرایط پرونده، تمکن مالی مرد، نوع مهریه (عندالمطالبه یا عندالاستطاعه) و روش انتخابی (اجرای ثبت یا دادگاه) متفاوت است. روش اجرای ثبت معمولاً سریع تر است، اما در کل می تواند از چند ماه تا چند سال به طول انجامد.
حق ثبت مهریه چگونه محاسبه می شود؟
حق ثبت مهریه معمولاً 2.5 درصد از ارزش روز مهریه (بر اساس نرخ روز سکه یا ارزش سایر اقلام) است که در زمان ثبت درخواست مطالبه در دفاتر اسناد رسمی یا مراجع قضایی پرداخت می شود.
تفاوت عندالمطالبه و عندالاستطاعه در عمل چیست؟
در مهریه عندالمطالبه، زن می تواند هر زمان مهریه را مطالبه کند و مرد مکلف به پرداخت است. اما در مهریه عندالاستطاعه، زن باید توانایی مالی مرد را برای پرداخت مهریه در دادگاه اثبات کند.
آیا در صورت خیانت زن، مهریه به او تعلق نمی گیرد؟
خیر، مهریه یک حق مالی است که به محض جاری شدن عقد نکاح به زن تعلق می گیرد. خیانت زن، هرچند ممکن است از نظر اخلاقی و اجتماعی محکوم باشد، اما تأثیری بر حق قانونی او برای دریافت مهریه ندارد، مگر اینکه زن خودش بخواهد مهریه را در قبال طلاق ببخشد.
نتیجه گیری
در پایان این بررسی جامع پیرامون تغییرات قانون مهریه ایران 2024، می توان دریافت که با وجود شایعات و طرح های پیشنهادی متعدد، قانون مهریه در ایران در سال جاری، تغییرات اساسی و بنیادی نداشته است. قانون جدید مهریه 14 سکه تنها یک شایعه بوده و سقف ضمانت اجرای کیفری (حبس) برای مهریه، همچنان 110 سکه تمام بهار آزادی است. این واقعیت، برای همه زوجین و افرادی که در آستانه ازدواج قرار دارند، از اهمیت حیاتی برخوردار است.
درک صحیح از انواع مهریه، عندالمطالبه و عندالاستطاعه، و آگاهی از رویه های قانونی مطالبه و وصول مهریه، از طریق اجرای ثبت یا دادگاه، می تواند بسیاری از سردرگمی ها را برطرف سازد. مبحث ضمانت های اجرایی، به ویژه مفهوم اعسار و مستثنیات دین، به مردان کمک می کند تا از حقوق خود دفاع کرده و از حبس های غیرضروری جلوگیری کنند، در حالی که زنان نیز از چارچوب های قانونی برای وصول حق خود آگاه می شوند.
همچنین، نباید از اهمیت شروط ضمن عقد به عنوان ابزاری قدرتمند برای تأمین حقوق و انتظارات زوجین در زندگی مشترک غافل شد. این شروط می توانند پشتوانه هایی محکم برای آینده باشند و به زوجین امکان دهند تا با نگاهی دوراندیشانه تر، بنیاد خانواده خود را بنا نهند. در نهایت، آنچه در این مسیر اهمیت دارد، آگاهی، شفافیت و مراجعه به منابع و مشاوران حقوقی متخصص است تا هر فردی بتواند تصمیمات آگاهانه و مسئولانه ای در مورد این حق مهم و تعیین کننده اتخاذ کند. حفظ بنیان خانواده و روابط انسانی، همواره در گرو درک متقابل و احترام به حقوق یکدیگر خواهد بود.